Foto bij het artikel Consumententrends in Nederland: signaleren, duiden en toepassen
Foto van PixelWanderer op Pixabay

Consumentengedrag

Consumententrends in Nederland: signaleren, duiden en toepassen

Nederlandse consumenten vinden duurzaamheid belangrijk. In Ruigroks onderzoek zegt 74% dat duurzaamheid belangrijk is voor bedrijven in het algemeen en 79% voor winkels en supermarkten (Ruigrok).

Dit is een redactioneel pseudoniem van de publicatie, geen claim van een onafhankelijk geverifieerde persoonlijke identiteit. Oorspronkelijke redactionele vermelding: Redactie Consumentendata.

Consumententrends in Nederland: duurzame voorkeuren en keuzes

Nederlandse consumenten vinden duurzaamheid belangrijk. In Ruigroks onderzoek zegt 74% dat duurzaamheid belangrijk is voor bedrijven in het algemeen en 79% voor winkels en supermarkten (Ruigrok).

Meer dan de helft kiest wel eens bewust voor een winkel die zich inzet voor mens, milieu of maatschappij. Onder Gen Z is dat 63% (Ruigrok).

Deze signalen gaan over wat consumenten belangrijk vinden en over keuzes die zij naar eigen zeggen maken. Houd voorkeur, intentie en feitelijke verkoop apart: een uitgesproken wens is niet hetzelfde als een transactie.

Trends signaleren is meer dan een jaarcijfer overnemen. Maak onderscheid tussen wat mensen zeggen, wat ze van plan zijn en wat ze daadwerkelijk doen. Pas signalen toe in je eigen merk of winkel.

Nederlandse signalen rond duurzaamheid zijn zichtbaar in winkel- en productkeuze, tweedehands en fysiek winkelen, biologische voeding en energie (Ruigrok; BuroBio). De beschikbare onderzoeken bieden vooral uitspraken over voorkeuren en intenties; toets commerciële conclusies daarom aan eigen keuze- en omzetdata.

In 2023 maakte 80% van de Nederlandse consument zich zorgen over duurzaamheid (KPMG, 2023). Zes op de tien Nederlanders geloven dat hun eigen gedrag invloed heeft op klimaatverandering (CBS, 2021).

Meer geld gaat naar duurzame producten: sinds 2013 met 14% gestegen. Bijna de helft van de Nederlanders wil meer groene energie (BuroBio, 2024).

Signaleren: waar zie je beweging in het Nederlandse koopgedrag?

Duurzaamheid speelt een rol bij zowel winkelkeuze als productkeuze. Ruim de helft van de Nederlandse consumenten kiest wel eens bewust voor een winkel die iets terugdoet voor milieu, mens of maatschappij.

Drie op de vijf consumenten vinden het belangrijk om in een winkel duurzame producten te kunnen kiezen (Ruigrok). Consumenten geven ook aan geregeld bewust tweedehands te kopen of voor een fysieke winkel te kiezen in plaats van online (Ruigrok).

De thema's die consumenten zelf noemen, zijn concreet. Winkels en supermarkten moeten zich volgens hen vooral richten op afvalbeperking, recycling en energiebesparing; bij supermarkten is lokale betrokkenheid een aandachtspunt. Bij online winkels is naast afvalbeperking ook duurzaam transport van belang (Ruigrok).

Gen Z vindt duurzaamheid vooral belangrijk voor kleding- en schoenenwinkels (65%); Babyboomers en Generatie X noemen vaker bouwmarkten en tuincentra (60%) (Ruigrok). De verschillen betreffen de relevantie van duurzaamheid per winkelcategorie, niet vaste eigenschappen van iedere consument.

Maak daar geen generatiecliché van: het gaat om categorieën waar duurzaamheid voor die groep relevant is. Het onderzoek richtte zich op Nederlandse consumenten van 18 jaar en ouder; 633 Nederlanders vulden de online vragenlijst volledig in (Ruigrok).

In 2018 beschreef Bakkers in Bedrijf een groeiend klimaatbewustzijn terwijl het koopgedrag achterbleef (Bakkers in Bedrijf, 2018). Voor retail noemt ShoppingTomorrow in 2025 een verschuiving van gemak, snelheid en lage kosten naar een duurzame, circulaire benadering (ShoppingTomorrow, 2025).

Tweedehands is een concreet signaal: consumenten geven aan geregeld bewust tweedehands te kopen (Ruigrok). Behandel prijs als een aparte toets en vergelijk klantreacties en aankopen bij verschillende prijsproposities voordat je prijs als drempel aanwijst.

Voor de online markt is er een Nederlandse bron voor bestedingen naast onderzoek naar voorkeuren. De Thuiswinkel Markt Monitor geeft inzicht in de Nederlandse b2c-e-commercemarkt en verschijnt vier keer per jaar (Thuiswinkel.org).

BuroBio noemt vaker kiezen voor biologische voeding als passend bij de behoefte aan verduurzaming (BuroBio, 2024). Als breder attitudesignaal lette 48% van de ondervraagde consumenten in 2017 bij aanschaf op duurzaamheid, tegen 30% in 2013 (GfK en b-open, 2017).

Belangrijkste consumententrends in Nederland rond duurzaamheid

  • 74%% van consumenten vindt duurzaamheid belangrijk voor bedrijven — 74%
  • 79%% vindt duurzaamheid belangrijk voor winkels en supermarkten — 79%
  • 63%% van Gen Z kiest bewust voor duurzame winkels — 63%

Duurzaamheid per winkelcategorie: generatieverschillen

  • 65%Gen Z – kleding & schoenen
  • 60%Babyboomers & Gen X – bouwmarkten & tuincentra

Thema's die consumenten belangrijk vinden bij winkels

  1. Afvalbeperkinghoog
  2. Recyclinghoog
  3. Energiebesparinghoog
  4. Lokale betrokkenheidgemiddeld-hoog
  5. Duurzaam transportgemiddeld

Duiden: van signaal naar betekenis voor jouw merk of winkel

Waarom blijft gedrag achter? Consumenten hebben vaak beperkte kennis van de duurzame activiteiten van bedrijven. Ze baseren het idee van een duurzaam imago vaak op een algemeen gevoel, niet op hoe duurzaam een bedrijf daadwerkelijk handelt (GfK en b-open, 2017).

Daarnaast is er wantrouwen: 39% wantrouwt claims over duurzaamheid en MVO, en 70% vindt dat bedrijven niet altijd eerlijk zijn over de duurzaamheid van een product (Dossier Duurzaamheid 2017). Behandel vertrouwen daarom als een afzonderlijk signaal en toets of klanten concrete claims geloven.

Neem prijs mee als aparte onderzoeksvraag, niet als bewezen drempel voor iedere duurzame aankoop. Vergelijk klantreacties en aankopen bij verschillende prijsproposities voordat je een prijsaanpassing doet.

Leer onderscheid maken tussen mening, intentie en gedrag. Mening: 'duurzaamheid is belangrijk'. Intentie: 'ik wil duurzamer kopen'. Gedrag: 'ik kies nu voor een duurzaam product'.

Voor commerciële keuzes is feitelijk aankoopgedrag uiteindelijk doorslaggevend. Gebruik signalen over kennis, vertrouwen of prijs om hypotheses op te stellen en toets die vervolgens aan transacties.

Dat 80% zich zorgen maakt over duurzaamheid en zes op de tien Nederlanders geloven dat hun eigen gedrag invloed heeft op klimaatverandering, zijn signalen over houding en overtuiging (BuroBio, 2024; CBS, 2021). Zet zulke uitspraken niet gelijk aan feitelijke productkeuze; meet beide apart.

Aandacht voor duurzaamheid bij aanschaf is een attitudesignaal; het zegt niet hoeveel duurzame producten daadwerkelijk zijn verkocht (GfK en b-open, 2017). Houd die indicator daarom apart van verkoopdata.

Label elk signaal als mening, intentie of gedrag. Zorgen over duurzaamheid zijn een mening, meer groene energie willen is een intentie en bewust tweedehands kopen is gerapporteerd gedrag (BuroBio, 2024; Ruigrok).

Toepassen: keuzes die aansluiten bij bewezen consumentenwensen

Vertrek vanuit wat onderzoek ondersteunt. Investeer in herkenbare duurzaamheidsthema's: afvalbeperking, recycling, energiebesparing, lokale betrokkenheid en duurzaam transport. Dat zijn thema's die Nederlandse consumenten zelf noemen als belangrijk voor winkels en supermarkten (Ruigrok).

Maak duurzame producten zichtbaar en kiesbaar. Drie op de vijf consumenten vinden het belangrijk om in een winkel duurzame producten te kunnen kiezen (Ruigrok). Zorg dat ze niet verstopt zitten, maar een logische plek hebben in het schap of op de website.

Onderbouw claims met bewijs. In het Dossier Duurzaamheid 2017 wantrouwde 39% claims en vond 70% bedrijven niet altijd eerlijk over de duurzaamheid van een product. Gebruik keurmerken, certificaten of concrete uitleg en vermijd vage termen (Dossier Duurzaamheid 2017).

Test prijsproposities in plaats van vooraf aan te nemen dat duurzaamheid duurder voelt. Vergelijk reacties en aankopen bij verschillende opties en houd de gekozen meetmethode gelijk.

Per thema een toepassingsvraag. Afval en recycling: welke stap kan een klant vandaag zonder extra gedoe zetten? Denk aan een inleverpunt of statiegeld.

Energie: hoe maak je energiebesparing concreet en meetbaar voor de klant? Lokaal: welke lokale partner of producent kun je zichtbaar maken? Transport: hoe verduurzaam je de bezorging zonder gemak te verliezen?

Verwijder waar mogelijk extra handelingen voor de klant, bijvoorbeeld door duurzame keuzes duidelijk aan te bieden. Test of die aanpassing leidt tot meer gekozen producten of afgeronde bestellingen.

Koppel per signaal een praktische test: maak tweedehandsaanbod vindbaar, toon bij online bestellingen de vervoerskeuze en geef biologische voeding een herkenbare plek in het assortiment. Meet bij energiebesparing of de klant de aangeboden informatie of voorziening gebruikt (Ruigrok; BuroBio).

Prijs – vergelijk reacties en aankopen bij verschillende prijsproposities voordat je prijs als drempel aanwijst. Lokaal – maak lokale betrokkenheid zichtbaar bij supermarkten (Ruigrok).

Gemak – de focus verschuift van gemak, snelheid en lage kosten naar duurzaam en circulair; behoud gemak (ShoppingTomorrow, 2025). Vertrouwen – onderbouw claims; 39% wantrouwt claims en 70% vindt bedrijven niet altijd eerlijk (Dossier Duurzaamheid, 2017).

Blijvend toetsen: van trend naar routine in je aanpak

Sluit de cyclus: signaleer, duid, pas toe en meet opnieuw. Monitor of bewustzijn zich vertaalt naar keuze of omzet. Stijgt het aandeel duurzame producten in de omzet, of blijft het bij een goed gevoel?

Meet vertrouwen. Wantrouwen is een rem. Vraag klanten of ze je claims geloven en of ze het gevoel hebben dat je eerlijk bent. Volg of vertrouwen stijgt of daalt na je communicatie.

Meet prijsgevoeligheid per doelgroep. Verschuift de grens tussen 'te duur' en 'eerlijke prijs'? Let op verschillen tussen generaties en categorieën.

Gebruik de Nederlandse context als filter: Ruigrok onderzocht Nederlandse consumenten van 18 jaar en ouder. Behandel de genoemde thema's — afval, recycling, energie, lokaal en transport — als hypotheses en toets ze bij je eigen klanten (Ruigrok).

Maak van trendanalyse een routine. Plan elk kwartaal een moment om signalen te verzamelen, te duiden en bij te sturen. Zo wordt duurzaamheid geen project, maar een gewoonte.

Meet per kwartaal drie KPI's: aandeel duurzame producten in de omzet, vertrouwen in claims en prijsgevoeligheid per doelgroep. Gebruik dezelfde definitie elk kwartaal, zodat je trend ziet in plaats van ruis.

Voor online bestedingen geeft de Thuiswinkel Markt Monitor inzicht in de Nederlandse b2c-e-commercemarkt en verschijnt de rapportage vier keer per jaar (Thuiswinkel.org). Ruigrok beschrijft voorkeuren voor winkel- en productkeuze; GfK en b-open meten houding en bedrijfsimago in het Dossier Duurzaamheid (Ruigrok; GfK en b-open).

Houd indicatoren gescheiden: zorgen meten houding, aankoopaandacht is geen omzet en wantrouwen meet het geloof in claims. Volg ze niet als één samengestelde duurzaamheidsscore.

Kwartaaltemplate: noteer per thema één signaal, label het als mening, intentie of gedrag en kies één interventie. Meet vervolgens omzet, vertrouwen en prijs; stel de aanpak bij op basis van de uitkomsten.

Gebruik generatieverschillen als segmenthypothese, niet als vast profiel. Vergelijk de reactie op dezelfde categorie en boodschap binnen je eigen klantgroepen voordat je assortiment of communicatie aanpast.

Meer uit Consumentengedrag

Consumentengedrag

Betaalgedrag volgen met publieke betaaldata

Betaalgedrag volgen begint met een concrete indicator: de betaalmethode aan de kassa of het apparaat waarmee online aankopen worden gedaan.