Foto bij het artikel Openbare databronnen voor marktonderzoek: van CBS tot branchevereniging
Foto van Pexels op Pixabay

Databronnen

Openbare databronnen voor marktonderzoek: van CBS tot branchevereniging

Openbare databronnen voor marktonderzoek lopen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) tot brancheverenigingen en sectororganisaties.

Dit is een redactioneel pseudoniem van de publicatie, geen claim van een onafhankelijk geverifieerde persoonlijke identiteit. Oorspronkelijke redactionele vermelding: Desk Methodiek.

Openbare databronnen voor marktonderzoek: eerst de vraag, dan de bron

Openbare databronnen voor marktonderzoek lopen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) tot brancheverenigingen en sectororganisaties. Bij het CBS: StatLine, open data met API's en microdata, plus het Algemeen Bedrijven Register (ABR) en het Bedrijfsdemografisch Kader (BDK). Daarnaast het Nieuw Handelsregister (NHR) van de Kamer van Koophandel (KVK), de Klimaatinnovatieregelingendatabase van RVO, data.overheid.nl en branchecijfers van MOA.

Het CBS biedt StatLine, open data met API's en microdata. Open data zijn vrij toegankelijk en eenvoudig machinaal te verwerken. Microdata zijn koppelbaar op persoons-, bedrijfs- en adresniveau en alleen onder strikte voorwaarden beschikbaar; gemachtigde instellingen doen er zelf statistisch onderzoek in de CBS-omgeving. Dat is geen standaard openbare bron.

Naast het CBS levert KVK het NHR. Het CBS leidt daaruit het ABR af: de populatie ondernemingengroepen plus bijbehorende bedrijven en vestigingen. Naast het ABR noemt het CBS het Bedrijfsdemografisch Kader (BDK).

RVO beheert de Klimaatinnovatieregelingendatabase met projecten, activiteiten en deelnemende organisaties. De projectinformatie bevat dossiernummer, dossiertitel, agenda, maatregel, innovatiethema, start- en einddatum, IEA-categorie, innovatiefase, TRL, budgetjaar, regeling en projectsubsidiebedrag. De activiteiteninformatie bevat dossiernummer, budgetjaar, organisatienaam, KVK-nummer, activiteittype, kosten en subsidie; zo is per deelnemer te zien wie waarvoor subsidie ontving.

Aan de branchekant is de vereniging zelf de bron. MOA, de branchevereniging voor bedrijven en instellingen die zich bezighouden met market research en marketing intelligence, publiceert cijfers over de marktonderzoeksbranche; sectororganisaties doen dat voor hun eigen sector. Controleer bij gebruik herkomst, meetjaar, populatie en definities.

Begin bij de onderzoeksvraag. Voor een snelle verkenning van marktomvang, sectoren of trends zijn StatLine en open data de lichtste route; echt gedetailleerde, koppelbare data vragen om microdata.

StatLine voor derden en StatLine voor samenwerkingspartners zijn CBS-diensten; data.overheid.nl is het dataportaal van de overheid. Vindplaatsen: CBS StatLine via de CBS-website, het CBS-dataportaal, het StatLine-dataportaal, data.overheid.nl, de pagina StatLine voor derden en de LinkedIn-groep Centraal Bureau voor de Statistiek; Open Data. Voor vragen is er CBS-Infoservice via 088 5707070 of [email protected].

StatLine: zelf tabellen maken met CBS-cijfers

StatLine is de CBS-databank met cijfers over economie en samenleving. Je stelt er zelf tabellen samen en selecteert de specifieke informatie uit datasets van het CBS; de datasets zijn ook te downloaden.

Dat past bij een eerste verkenning van marktomvang, sectoren en trends zonder zware data-aanvraag. De videohandleiding Hoe werk ik met tabellen in Statline? laat zien hoe je tabellen samenstelt en informatie selecteert.

Alle tabellen in StatLine zijn beschikbaar als open data. Via een webservice (API) roep je de meest actuele versie op, net als in StatLine. De OData-API automatiseert verwerking.

Het CBS-dataportaal ontsluit de datasets: zoeken op trefwoord of thema, per dataset een korte beschrijving en links naar webservices. De bestanden zijn als CSV te downloaden.

Wijzigingen in tabelstructuren staan op de webpagina Herontwerpen in StatLine. Een herontwerp kan de structuur van een tabel veranderen en zo gevolgen hebben voor geautomatiseerde processen die op de open data zijn aangesloten.

Open data en API's: CBS-data automatiseren en RVO-bronnen vinden

Het CBS biedt drie interfaces (API's) met open data. Met de OData-API's automatiseer je het inlezen; informatie gaat volgens het OData-protocol, zodat verwerking steeds gelijk is.

Alle datasets zijn ontsloten volgens OData 3. Het CBS werkt aan OData 4; daarvoor is een nieuw dataportaal live met actuele en gearchiveerde Nederlandstalige tabellen.

Ook nieuwsberichten, pagina's van cbs.nl, veelgebruikte cijfers en de publicatiekalender zijn via een API beschikbaar. Dat helpt bij dashboards, monitoring en herhaalbaar marktonderzoek: dezelfde query is opnieuw uit te voeren. Ondersteuning loopt via de LinkedIn-groep Centraal Bureau voor de Statistiek; Open Data.

Er zijn drie webservices. De Catalog-service toont datasetoverzichten. De standaard-API dient voor direct gebruik en beperkte data, met een limiet van 10.000 cellen. De Feed is voor indirect gebruik, zoals grote downloads zonder maximum aan records.

Voor R en Python bestaan een snelstartgids en handleidingen over kaarten en grafieken; er is ook een Excel-handleiding. Vragen: Infoservice CBS, 088 5707070 of [email protected].

Open data van het CBS zijn gratis en vallen onder fair use en de licentie Creative Commons Naamsvermelding. Bij hergebruik vermeld je dat de gegevens afkomstig zijn van het CBS.

Overheidsinstellingen kunnen tegen vergoeding een eigen StatLine-versie beheren: StatLine voor derden, met dezelfde functionaliteit als CBS StatLine. Sinds juli 2014 stelt het CBS statistische informatie als open data beschikbaar en is het een van de grootste leveranciers van open data bij de Nederlandse overheid; het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties stimuleert dit, meer op data.overheid.nl.

Het CBS-portaal biedt ook open data van andere partijen aan, onder de naam StatLine voor samenwerkingspartners. Brancheverenigingen en sectororganisaties kunnen daarlangs eigen data beschikbaar stellen; de datasets zijn doorzoekbaar, zelf samen te stellen, te downloaden en via API beschikbaar. Bij publicatie is duidelijk dat de data niet van het CBS komen; het CBS waarborgt de privacy.

Voor deze samenwerkingspartners bestaan aparte services: Datacatalog, API en Feed. Elke databank heeft een eigen dataportaal.

De Klimaatinnovatieregelingendatabase van RVO dekt de agenda's Topsector Energie, Klimaatakkoord industrie, Klimaatakkoord gebouwde omgeving, Klimaatakkoord elektriciteit, Klimaatakkoord energiesysteem, Klimaatakkoord landbouw en landgebruik, Klimaatakkoord Mobiliteit en Uitvoeringsprogramma Circulaire economie, plus regelingen als EZ innovatiemiddelen, MOOI, DEI(+), HER(+), VEKI en PPS Toeslag.

De projectjaren lopen van 2019 tot en met 2022, met peildatum 27 november 2023. Bedrijven met Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk (WBSO) ontbreken; de data beschrijven niet alle bedrijven die klimaattechnologie ontwikkelen met overheidssteun.

Het cluster energie-innovatie van RVO verzamelt de gegevens over deelnemers aan de regelingen en hun innovatieprojecten en houdt die centraal bij. De agenda Topsector Energie is daarmee een met naam bekende sectoringang naast het CBS.

De Klimaatinnovatieregelingendatabase van RVO en het ABR en BDK van het CBS zijn gebruikt in een CBS-publicatie over subsidies in klimaattechnologie van 31 oktober 2024. Hoofdstuk 2, Data en methoden, beschrijft de databronnen en de variabelen van dat onderzoek.

Microdata: diepgang onder strikte voorwaarden

Microdata zijn koppelbaar op persoons-, bedrijfs- en adresniveau. Nederlandse universiteiten, wetenschappelijke organisaties en planbureaus, plus onderzoeksinstanties in enkele andere EU-landen, mogen daarmee onder strikte voorwaarden statistisch onderzoek doen.

Doel is privacy borgen en onthulling van personen of bedrijven voorkomen. Het onderzoek gebeurt in de CBS-microdataomgeving. Dit is geen standaard openbare bron, maar een zware route.

Eerst is een instellingsmachtiging nodig. Het hoofd van de instelling vraagt toegang aan; er bestaat een lijst van gemachtigde instellingen. Het CBS toetst of statistisch of wetenschappelijk onderzoek de hoofdactiviteit is en of de instelling voor openbaarheid publiceert.

De vindplaatsen van deze route: de CBS-pagina Microdata: Zelf onderzoek doen, met daarbij de link naar de lijst van gemachtigde instellingen, het CBS-microdataportaal voor de projectaanvraag, de dienstencatalogus voor kosten, maatwerkbestanden en softwarepakketten, en de outputrichtlijnen voor de beoordeling op onthullingsrisico.

Daarna volgt een projectaanvraag via het CBS-microdataportaal met doel, onderzoeksvragen en beoogde bestanden. Getoetst wordt op haalbaarheid en AVG-grondslag.

Bij een gesprek met CBS-experts hoort een kostenoverzicht. De kosten hangen af van het aantal onderzoekers, het aantal verschillende bestanden en de projectduur; per kwartaal volgt een factuur. Meer staat in de dienstencatalogus.

Bij akkoord komen een contract en per onderzoeker een geheimhoudingsverklaring. Daarna wordt een projectomgeving ingericht met toegang tot de bestanden. Het CBS kan een maatwerkbestand samenstellen of een extern bestand koppelbaar maken; in overleg kunnen softwarepakketten worden toegevoegd.

Voor inloggen krijg je uitleg over de microdataomgeving en moet je slagen voor de awarenesstoets. Tijdens het project zijn aanpassingen mogelijk, zoals extra onderzoekers of bestanden.

Resultaten beoordeelt het CBS op onthullingsrisico volgens de outputrichtlijnen vóór publicatie. Na afronding wordt het project gearchiveerd; resultaten moeten direct na afloop openbaar zijn, gedeeld met het CBS en met de juiste bronvermelding.

Het ABR en het Bedrijfsdemografisch Kader (BDK) zijn registers die in CBS-onderzoek worden gebruikt. Het ABR is gebaseerd op het NHR van de KVK.

In het ABR worden bedrijven en instellingen vastgesteld als statistische eenheden, geschikt voor statistisch onderzoek. CBS-personen, zoals een eenmanszaak of een BV, vormen daarvoor de bouwstenen.

Staat van het MKB: overheidsrapport als secundaire bron

Het Jaarbericht Staat van het MKB 2025 is een openbaar overheidsrapport. Bijlage 2025D47063 heet Doorbraken voor het mkb: van analyse en advies naar actie. Data, dynamiek en daadkracht voor een productiever midden- en kleinbedrijf.

De bijlage is gedateerd 2025-11-18, bijgewerkt op 2026-01-14, versie 1, en hoort bij jaarbericht 2025D47062. Er zijn een directe pdf-link en een link naar de officiële Tweede Kamer-pagina.

Gebruik zulke rapporten voor probleemverkenning, aanscherping van hypothesen en onderbouwing zonder eigen dataverzameling. Let op periode, afbakening en definities.

Voor branchespecifieke cijfers publiceert de branchevereniging zelf. MOA, de branchevereniging voor bedrijven en instellingen die zich bezighouden met market research en marketing intelligence, bracht voor het achtste jaar op rij de omvang (omzet, personeelsbestand) en dienstverlening (proposities) van de top 50 bureaus in kaart.

De afbakening: bureaus die vooral werken binnen merkonderzoek & positionering, communicatie/concept testing & reclameonderzoek, klanttevredenheids- & medewerkerstevredenheidsonderzoek en productontwikkeling.

De top 50 had samen circa 1.890 fte in dienst en een geschatte omzet tussen €260 miljoen en €350 miljoen; gemiddeld 81% kwam van de binnenlandse markt. GfK (483 fte, 22 meer dan in 2014), TNS Nipo (225) en Ipsos (142) zijn de grootste; samen circa 850 onderzoekers en marketeers, 45% van het personeel van de top 50.

Volgens gegevens van het CBS telt Nederland zo'n 5.500 marktonderzoeksbureaus, waarvan 82% actief is als eenpitter. De branche is geconcentreerd in de top en sterk gefragmenteerd aan de onderkant.

Deze branchecijfers zijn gepubliceerd op 25 april 2016; noteer meetjaar en afbakening voordat je ze naast actuele CBS-cijfers legt.

Een vindplaats voor branchespecifieke data is het overzicht van marktonderzoekbureaus in Nederland op Alles over Marktonderzoek: filteren op naam, type onderzoek, provincie en gebruikte methode, met vermelding van het D&IN-lidmaatschap. DUO Market Research en Delta Marktonderzoek vermelden er specialisaties zoals klanttevredenheidsonderzoek en imago-onderzoek; NIDAP vermeldt er macrodoelmatigheidsonderzoek.

Van bron naar bruikbaar marktonderzoek

Begin bij de onderzoeksvraag: welke populatie, periode, definities en vergelijkingen zijn nodig? Kies daarna het lichtste toegangsniveau.

De checklist: CBS StatLine, CBS open data en CBS microdata; het NHR van KVK, ABR en BDK; de Klimaatinnovatieregelingendatabase van RVO en data.overheid.nl. Voor branchespecifieke definities en ledencijfers is de branchevereniging of sectororganisatie zelf het aanknopingspunt, bij marktonderzoek bijvoorbeeld MOA.

Voor snelle verkenning en eigen tabellen of grafieken is StatLine meestal de eerste stap. Voor dashboards, monitoring en herhaalbaar onderzoek zijn de open data en API's van het CBS geschikter, omdat je het inlezen automatiseert.

Microdata gebruik je alleen als openbare cijfers de vraag niet beantwoorden en je aan voorwaarden en machtiging voldoet. Combineer CBS-cijfers waar relevant met overheidsrapporten zoals de Staat van het MKB en met branchecijfers, en let op actualiteit, definities, bronvermelding en herhaalbaarheid.

Gebruik data.overheid.nl voor beschikbare en herbruikbare data van de Nederlandse overheid. KVK levert het NHR; RVO beheert de Klimaatinnovatieregelingendatabase, met data over de agenda Topsector Energie. Zet die naast CBS als de onderzoeksvraag daarom vraagt.

Toets branchecijfers op organisatie, meetjaar, populatie en sectordefinitie. StatLine voor samenwerkingspartners biedt brancheverenigingen en sectororganisaties een eigen dataportaal en API, met privacywaarborg door het CBS.

Herhaalbaarheid organiseer je door queries en gekozen datasets vast te leggen. Leg bij de Klimaatinnovatieregelingendatabase het dossiernummer, de regeling, het budgetjaar en het projectsubsidiebedrag vast; dan kun je dezelfde selectie later opnieuw maken.

Noteer bij elke bron de vindplaats: het CBS-dataportaal, het StatLine-dataportaal, data.overheid.nl, het CBS-microdataportaal, de dienstencatalogus of het dataportaal van de samenwerkingspartner. Bij microdata moeten publicaties direct na afloop openbaar zijn, gedeeld met het CBS en met de juiste bronvermelding.

Conclusie: CBS als basis, opschalen alleen als het moet

De belangrijkste openbare ingangen lopen van CBS StatLine, open data en microdata via KVK, RVO en data.overheid.nl tot branchecijfers van een vereniging als MOA.

Voor veel marktonderzoek bieden openbare CBS-bronnen voldoende basis. StatLine en open data zijn laagdrempelig: zelf tabellen maken, cijfers downloaden en via API's herhaalbaar werken.

Microdata geven diepgang, maar alleen onder strikte voorwaarden: machtiging, projectaanvraag, toetsing, kosten, awarenesstoets, outputcontrole en publicatieplicht.

Begin met StatLine of open data, gebruik overheidsrapporten en branchecijfers voor context, en schaal pas op naar microdata als de onderzoeksvraag dat echt vereist.

Voor energie-innovaties is de Klimaatinnovatieregelingendatabase van RVO een concrete sectorbron naast CBS; branche- en sectororganisaties kunnen eigen data openbaar maken via StatLine voor samenwerkingspartners, met een eigen dataportaal en API en privacywaarborg door het CBS.

Meer uit Databronnen