Foto bij het artikel Consumentenvertrouwen lezen: CBS-cijfers en Europese bronnen
Foto van yatsusimnetcojp op Pixabay

Consumentengedrag

Consumentenvertrouwen lezen: CBS-cijfers en Europese bronnen

Het CBS peilt maandelijks hoe mensen aankijken tegen de economie in het algemeen, tegen hun eigen financiële situatie en of ze het een gunstige tijd vinden voor grote aankopen.

Dit is een redactioneel pseudoniem van de publicatie, geen claim van een onafhankelijk geverifieerde persoonlijke identiteit. Oorspronkelijke redactionele vermelding: Redactie Consumentendata.

Wat meet het consumentenvertrouwen eigenlijk?

Het CBS peilt maandelijks hoe mensen aankijken tegen de economie in het algemeen, tegen hun eigen financiële situatie en of ze het een gunstige tijd vinden voor grote aankopen. Die antwoorden vormen samen het consumentenvertrouwen. De score loopt van -100 (iedereen antwoordt negatief) tot +100 (iedereen antwoordt positief).

Het onderzoek geeft actuele informatie over consumentenopvattingen over de algemene economische ontwikkeling en de financiële situatie van het eigen huishouden, onder meer over de aankoop van duurzame consumptiegoederen. Veranderingen in optimisme of pessimisme worden op korte termijn gesignaleerd. Zo is vroegtijdig een indicatie beschikbaar van een mogelijke trendwijziging in de particuliere consumptie.

Het CBS meet al vanaf 1906 de economische stemming. Het consumentenvertrouwen is een van de meest gevraagde CBS-cijfers. De resultaten helpen om kortetermijnschommelingen van de particuliere consumptie beter te begrijpen en te voorspellen.

Het consumentenvertrouwen zoals je dat maandelijks afleest, begint later. Het eerste CCO start in mei 1972; maandcijfers publiceert het CBS sinds april 1986. De economische stemming vanaf 1906 is ouder dan het CCO.

De doelpopulatie bestaat uit personen in Nederland van 15 jaar en ouder die tot de huishoudkern behoren, met uitzondering van de institutionele bevolking. De steekproefeenheid is het particuliere huishouden. De steekproef is een aselecte tweetrapssteekproef: eerst gemeenten, daarna adressen.

Sinds januari 2017 krijgen aangeschreven personen een brief met inlogcodes of een QR-code voor internet. Wie niet tijdig reageert, wordt telefonisch benaderd.

Vanaf 1972 voert het CBS in Nederland het consumentenonderzoek uit voor de Europese Commissie, met uitzondering van 1993-2002. Het CCO valt onder het geharmoniseerde conjunctuurprogramma van de Europese Commissie.

De Europese Commissie beschrijft de geharmoniseerde Business and Consumer Surveys (BCS), waarin ook consumenten worden bevraagd. De surveys zijn bedoeld om conjunctuurcycli tussen landen te vergelijken (European Commission).

Op de BCS-pagina van de Europese Commissie staan een data browser voor BCS-data, tijdreeksen en methodologie; de releasekalender noemt ook de Flash Consumer Confidence Indicator. Noteer bij het cijfer de maand en dat het uit de geharmoniseerde bron komt (European Commission).

Tijdlijn: van economische stemming naar maandelijks consumentenvertrouwen

  • 1906CBS meet economische stemming
  • Mei 1972Eerste Consumenten Conjunctuuronderzoek (CCO)
  • 1972Eerste meting: Nederlanders somberste volk van de EEG
  • April 1986Start publicatie maandcijfers consumentenvertrouwen
  • 1993-2002CBS voert consumentenonderzoek op eigen gelegenheid uit
  • 2003Europese opdracht weer van kracht
  • Januari 2017Aangeschreven personen krijgen brief met inlogcodes of QR-code voor internet

Hoofdcijfer, economisch klimaat en koopbereidheid

In de CBS-tabel Consumentenvertrouwen, economisch klimaat en koopbereidheid staan het hoofdcijfer en twee deelindicatoren. Het hoofdcijfer is consumentenvertrouwen; de deelindicatoren zijn economisch klimaat en koopbereidheid. Elk is het gemiddelde saldo van de deelvragen.

Samen met de deelindicatoren economisch klimaat en koopbereidheid draagt het consumentenvertrouwen bij aan de voorspelling van kortetermijnschommelingen van de particuliere consumptie. Dat geldt in het bijzonder voor de vraag naar en de aanschaf van duurzame consumptiegoederen.

Daarachter staan vijf deelvragen: de economie in de afgelopen 12 maanden, de economie in de komende 12 maanden, de eigen financiën in de afgelopen 12 maanden, de eigen financiën in de komende 12 maanden en of het een gunstig moment is voor grote aankopen.

Lees die deelvragen apart. In augustus 2026 stond het hoofdcijfer op -34, het economisch klimaat op -57 en de koopbereidheid op -19. Onderliggende saldi: economie afgelopen 12 maanden -64, economie komende 12 maanden -49, eigen financiën afgelopen 12 maanden -16, eigen financiën komende 12 maanden -3 en grote aankopen -37.

In juli 2026 steeg het economisch klimaat van -64 naar -59 en steeg de koopbereidheid verder. In augustus 2026 steeg het economisch klimaat van -59 naar -57, terwijl de koopbereidheid gelijk bleef. Een beter hoofdcijfer betekent dus niet automatisch dat mensen positiever zijn over grote aankopen.

In september 2026 stond het hoofdcijfer op -33, het economisch klimaat op -58 en de koopbereidheid op -17. Onderliggende saldi: economie afgelopen 12 maanden -65, economie komende 12 maanden -50, eigen financiën afgelopen 12 maanden -16, eigen financiën komende 12 maanden 0 en grote aankopen -35.

De Europese Commissie publiceert maandelijks resultaten van geharmoniseerde consumentenenquêtes en noemt daarbij ook de Flash Consumer Confidence Indicator (European Commission). Het CBS publiceert de Nederlandse reeks consumentenvertrouwen (CBS). Vermeld bij een vergelijking welke bron en welke indicator je gebruikt.

Vergelijk bij het naast elkaar leggen van cijfers steeds dezelfde vraag en dezelfde periode, en vermeld welke bron erachter zit (CBS; European Commission).

Consumentenvertrouwen en deelvragen, augustus 2026

Hoofdcijfer consumentenvertrouwen
34
Economisch klimaat
57
Koopbereidheid
19
Economie afgelopen 12 maanden
64
Economie komende 12 maanden
49
Eigen financiën afgelopen 12 maanden
16
Eigen financiën komende 12 maanden
3
Grote aankopen
37

Een maandcijfer zegt pas iets in context

Vergelijk een nieuw cijfer met de vorige maand, het meerjarig gemiddelde en historische uitersten. In augustus 2026 ging het consumentenvertrouwen van -35 in juli naar -34. Dat ligt onder het gemiddelde van -12 over de laatste twintig jaar. De hoogste stand sinds het begin is +36 in januari 2000; de laagste is -59 in september en oktober 2022.

In 2026: januari -23, februari -24, maart -30, april -44, mei -46, juni -39, juli -35, augustus -34, september -33. De scherpe daling in het voorjaar van 2026 en het herstel daarna zie je alleen met meerdere maanden naast elkaar.

Let ook op welk gemiddelde je gebruikt. De publicatie over juli 2026 noemde -11 over de laatste twintig jaar; de publicatie over augustus 2026 -12. Het rollende twintigjaarsgemiddelde verschuift met de periode. Vermeld daarom de publicatiemaand.

Een stijging betekent alleen dat het saldo minder negatief is. -34 blijft ver onder het twintigjaarsgemiddelde van -12 en ver onder de hoogste stand van +36. 'Minder negatief' is nog steeds negatief.

Zet een Nederlands maandcijfer naast de Flash Consumer Confidence Indicator van de Europese Commissie voor dezelfde maand. Vermeld afzonderlijk welke waarde van het CBS en welke van de Europese Commissie is (CBS; European Commission).

Lees de ontwikkeling in de BCS-tijdreeks over opeenvolgende maanden in plaats van uit één waarde. De Europese Commissie geeft aan dat de geharmoniseerde enquêtes ontwikkelingen in de EU en eurozone helpen volgen (European Commission).

Zet een Nederlands maandcijfer alleen naast een Europees cijfer uit dezelfde maand. Vermeld daarbij land en geharmoniseerde status. Zonder die gegevens is de vergelijking niet te maken.

Historische context van het consumentenvertrouwen

  • 20-jaarsgemiddelde (augustus ) — -122026
  • Hoogste stand sinds begin2000
  • Laagste stand sinds begin2022
  • Hoofdcijfer juli — -352026
  • Hoofdcijfer augustus — -342026
  • Hoofdcijfer september — -332026

Consumentenvertrouwen per maand in 2026

  • Januari — -232026
  • Februari — -242026
  • Maart — -302026
  • April — -442026
  • Mei — -462026
  • Juni — -392026
  • Juli — -352026
  • Augustus — -342026
  • September — -332026

Seizoencorrectie, voorlopige cijfers en herzieningen

Het CBS publiceert de maandcijfers seizoengecorrigeerd. De CBS-tabel bevat de (seizoens)gecorrigeerde gegevens. Ongecorrigeerde gegevens staan in de tabel Consumentenvertrouwen; persoonskenmerken, met de ongecorrigeerde opvattingen en verwachtingen van Nederlandse consumenten.

Cijfers worden later bijgesteld. De cijfers tot en met december 2024 zijn definitief. Jaarlijks worden in februari de maanden januari tot en met december van de afgelopen twee jaar bijgesteld; de cijfers van twee jaar eerder worden definitief, die van een jaar eerder blijven voorlopig.

De bijstellingen zijn doorgaans gering. In februari 2018 werden de cijfers van januari tot en met december 2016 definitief.

De reeks loopt vanaf april 1986. De cijfers van september 2026 zijn toegevoegd per 22 september 2026; de nieuwe maandcijfers verschijnen op 22 oktober 2026. Recente maanden kunnen voorlopig zijn; baseer een trend niet op één voorlopig maandcijfer. Gebruik de volledige reeks en houd rekening met de herzieningscyclus van twee jaar.

Vergelijk bij Europese cijfers hetzelfde begrip en dezelfde maand, en vermeld de publicatiemaand. Noem bij een Europees cijfer ook de publicatiemaand. Een voorlopig cijfer is geen definitieve trend.

Houd bij een Europese vergelijking ook rekening met de publicatiemaand en de gebruikte reeks. De Europese Commissie biedt BCS-data als tijdreeksen en vermeldt maandelijkse releases; leg geen waarden uit verschillende referentieperioden naast elkaar (European Commission).

Gecorrigeerde CBS-reeks versus ongecorrigeerde Europese tabel

CBS-tabel 83693NED
Seizoengecorrigeerde maandreeks voor consumentenvertrouwen, economisch klimaat en koopbereidheid
data.europa.eu: Consumentenvertrouwen; persoonskenmerken
Ongecorrigeerde opvattingen en verwachtingen van Nederlandse consumenten

Van CBS-tabel naar je eigen analyse

Gebruik de CBS-tabel Consumentenvertrouwen, economisch klimaat en koopbereidheid; gecorrigeerd (83693NED). Download de tabel of de volledige dataset als CSV. Bekijk niet alleen het laatste cijfer, maar de hele reeks vanaf april 1986, inclusief de vijf deelvragen. Zo zie je of een verschuiving zit in het economisch klimaat, de koopbereidheid of een specifieke deelvraag.

Voor eigen onderzoek is er het Consumenten Conjunctuuronderzoek (CCO). De microdatabestanden bevatten consumentenopvattingen over de algemene economische ontwikkeling en de financiële situatie van het eigen huishouden, onder meer over de aankoop van duurzame consumptiegoederen. Er is documentatie over de periode 2012 tot en met 2016 en per jaar over 2003 tot en met 2014.

De pdf-documentatie Consumenten Conjunctuuronderzoek hoort bij die documentatie. Voor de jaren 2003 tot en met 2014 is per jaar documentatie beschikbaar.

Let bij het combineren van bronnen op het verschil tussen gecorrigeerde en ongecorrigeerde gegevens. Voor maand-op-maandvergelijkingen binnen een jaar gebruik je de seizoengecorrigeerde reeks; voor antwoorden en persoonskenmerken zijn er ongecorrigeerde bestanden. Vergelijk geen gecorrigeerd cijfer met een ongecorrigeerd cijfer, en gebruik bij voorkeur een vaste reeks.

Zoek op de site van de Europese Commissie naar Business and Consumer Surveys (BCS) en open de Data browser for BCS data. Raadpleeg bij de selectie ook de methodologie en tijdreeksen (European Commission).

Noteer uit de Europese reeks de indicatornaam, het land en de referentiemaand voordat je deze naast CBS zet. Houd de bron zichtbaar: het CBS publiceert de Nederlandse reeks consumentenvertrouwen en het CCO valt onder het geharmoniseerde conjunctuurprogramma van de Europese Commissie (CBS).

Gebruik de Europese tijdreeks voor de gekozen periode en vergelijk dezelfde maand met het CBS-cijfer. De geharmoniseerde BCS-reeks is bedoeld voor vergelijking van conjunctuurcycli tussen landen; presenteer de uitkomsten als afzonderlijke reeksen (European Commission; CBS).

Zo lees je een CBS-maandcijfer in context

  1. Stap 1Lees het hoofdcijfer én de deelindicatoren economisch klimaat en koopbereidheid.
  2. Stap 3Bekijk de vijf deelvragen apart.
  3. Stap 4Controleer of het cijfer voorlopig of definitief is.
  4. Stap 5Vergelijk gecorrigeerd met gecorrigeerd en ongecorrigeerd met ongecorrigeerd.
  5. Stap 6Zet Europese cijfers alleen naast dezelfde maand en bron.

Europese cijfers lezen via de Europese Commissie

De Europese Commissie beschrijft de geharmoniseerde Business and Consumer Surveys (BCS), die ook consumenten omvatten. De enquêtes maken vergelijking van conjunctuurcycli tussen landen mogelijk en helpen ontwikkelingen in de EU en eurozone te volgen (European Commission).

De pagina van de Europese Commissie brengt maandelijkse surveyreleases, downloads van BCS-data, tijdreeksen en methodologie bijeen. De releasekalender noemt ook de Flash Consumer Confidence Indicator (European Commission).

Het CCO valt onder het geharmoniseerde conjunctuurprogramma van de Europese Commissie. Vergelijk gelijk met gelijk: hetzelfde begrip en dezelfde periode naast elkaar. Noem bij een Europees cijfer altijd het land, de maand en of het om een geharmoniseerd cijfer gaat; zo verwar je een nationaal CBS-cijfer niet met een Eurostat-cijfer.

De BCS-bron is bedoeld voor Europese vergelijkingen. Het CCO valt onder het geharmoniseerde conjunctuurprogramma van de Europese Commissie. Benoem daarom de bron en de indicator wanneer je Nederlandse en Europese waarden naast elkaar zet (CBS; European Commission).

Gebruik voor de Europese consumentenpeiling de data browser, tijdreeksen en methodologie die bij de BCS beschikbaar zijn. Zo kun je nagaan welke geharmoniseerde reeks je naast de Nederlandse CBS-indicator zet (European Commission; CBS).

Zoek op de website van de Europese Commissie naar Business and Consumer Surveys (BCS) en open de Data browser for BCS data. Raadpleeg bij de selectie ook de methodologie en tijdreeksen (European Commission).

De geharmoniseerde BCS-enquêtes maken vergelijking van conjunctuurcycli tussen landen mogelijk. Vergelijk dezelfde Europese indicator en referentiemaand en houd het CBS-cijfer als afzonderlijke Nederlandse reeks (European Commission; CBS).

Het CBS stelt publicaties beschikbaar om Nederland met andere lidstaten te vergelijken, zoals Nederland langs de Europese meetlat en de animatie Economische indicatoren Nederland en de Europese Unie. Beide zijn opgenomen als Gereedschappen in CBS in de Klas. Ze helpen om Nederland met andere lidstaten te vergelijken.

Eurostat is het statistiekbureau van de EU en levert EU-statistieken; de Europese Commissie breidde in 1972 het geharmoniseerde conjunctuurprogramma uit met het consumenten-conjunctuuronderzoek (CCO). In de eerste jaren was dat onderzoek experimenteel.

De vragenlijst van het CCO bevat onder meer: 'Zijn volgens u de prijzen de afgelopen tijd omhoog of omlaag gegaan?', 'kunt u geld sparen?' en 'hoe denkt u over de aankoop van een duur product, zoals een televisie of wasmachine?' Die vragen horen bij het geharmoniseerde programma van de Europese Commissie.

Het CBS voert het consumentenonderzoek sinds 1972 in Nederland uit voor de Europese Commissie. Uitzondering: 1993-2002. In die periode voert het CBS het onderzoek op eigen gelegenheid uit; de Europese opdracht begon in 1972 en gold daarna weer vanaf 2003.

De statistiek Consumenten Conjunctuuronderzoek komt tot stand met medefinanciering door de Europese Commissie. Die gezamenlijke aanpak maakt het mogelijk het Nederlandse cijfer naast andere EU-landen of het EU-gemiddelde te leggen.

De ongecorrigeerde tabel Consumentenvertrouwen; persoonskenmerken staat ook op data.europa.eu, het Europese dataportaal. Die tabel bevat de ongecorrigeerde opvattingen en verwachtingen van Nederlandse consumenten.

De resultaten van het CCO staan aan de basis van het consumentenvertrouwen. Het CBS noemt het een stemmingsindicator en een van de indicatoren van de conjunctuurklok. Bij de eerste meting in mei 1972 zijn de Nederlanders het somberste volk van de EEG.

Veelgemaakte leesfouten bij consumentenvertrouwen

Een saldo is geen percentage. -34 betekent niet dat 34% van de consumenten negatief is; het is het saldo van het percentage positieve en negatieve antwoorden op een schaal van -100 tot +100. Een stijging van -35 naar -34 betekent alleen dat het saldo minder negatief is, niet dat consumenten positief zijn.

Kijk niet alleen naar het hoofdcijfer. In augustus 2026 kwam de verbetering uit het economisch klimaat, terwijl de koopbereidheid gelijk bleef. Wie alleen het hoofdcijfer leest, mist dat verschil. Laat de deelindicatoren en de vijf deelvragen dus niet links liggen.

Behandel voorlopige cijfers niet als definitief. Het CBS stelt jaarlijks in februari de cijfers van de afgelopen twee jaar bij; de cijfers van twee jaar eerder worden dan definitief en die van een jaar eerder blijven voorlopig. De bijstellingen zijn doorgaans gering, maar één voorlopig maandcijfer is geen trend.

Vertaal één maandcijfer niet direct naar bestedingen. Het consumentenvertrouwen is een stemmingsindicator die veranderingen in optimisme of pessimisme op korte termijn signaleert en daarmee een indicatie van een mogelijke trendwijziging van de particuliere consumptie kan geven. Lees daarom richting en trend over meerdere maanden, en vergelijk dezelfde soort reeks: gecorrigeerd met gecorrigeerd, ongecorrigeerd met ongecorrigeerd.

Vergelijk een nationaal CBS-cijfer niet zonder meer met een Eurostat-cijfer. Eurostat gebruikt zoveel mogelijk dezelfde methode en gelijke definities, maar een nationaal cijfer kan afwijken van het geharmoniseerde cijfer, zoals bij werkloosheid.

Let op de periode 1993-2002. Toen voerde het CBS het consumentenonderzoek op eigen gelegenheid uit. De Europese opdracht begon in 1972 en gold daarna weer vanaf 2003; een lange reeks kent daar dus een onderbreking.

Een oude Europese notering is geen actuele rangorde. Bij de eerste meting in mei 1972 waren de Nederlanders het somberste volk van de EEG. Dat gegeven zegt niets over de huidige verhoudingen tussen de EU-landen.

Verwissel CBS en Eurostat niet. CBS-tabel 83693NED is de Nederlandse gecorrigeerde reeks; data.europa.eu bevat de ongecorrigeerde tabel Consumentenvertrouwen; persoonskenmerken.

Veelgemaakte leesfouten voorkomen

  • Een saldo is geen percentage-34 betekent niet dat 34% negatief is.
  • Kijk niet alleen naar het hoofdcijfer; de verbetering kan uit één deelindicator komen.
  • Behandel voorlopige cijfers niet als definitief.
  • Vertaal één maandcijfer niet direct naar bestedingen.
  • Vergelijk een nationaal CBS-cijfer niet zonder meer met een geharmoniseerd Europees cijfer.
  • Let op de onderbreking in de reeks1993-2002.
  • Een oude Europese notering is geen actuele rangorde.
  • Verwissel CBS-tabel 83693NED niet met de ongecorrigeerde tabel op data.europa.eu.

Meer uit Consumentengedrag

Consumentengedrag

Betaalgedrag volgen met publieke betaaldata

Betaalgedrag volgen begint met een concrete indicator: de betaalmethode aan de kassa of het apparaat waarmee online aankopen worden gedaan.