Foto bij het artikel Persona's maken op basis van openbare consumentendata
Foto van kaboompics op Pixabay

Doelgroepanalyse

Persona's maken op basis van openbare consumentendata

Voor persona’s ligt online veel materiaal klaar: profielen op sociale media, posts in hobbyforums, reviews, registers en openbare reacties. Zichtbaar en gratis lijken die bruikbaar.

Dit is een redactioneel pseudoniem van de publicatie, geen claim van een onafhankelijk geverifieerde persoonlijke identiteit. Oorspronkelijke redactionele vermelding: Redactie Consumentendata.

Persona's maken met openbare consumentendata: kansen én valkuilen

Voor persona’s ligt online veel materiaal klaar: profielen op sociale media, posts in hobbyforums, reviews, registers en openbare reacties. Zichtbaar en gratis lijken die bruikbaar. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) stelt echter: openbare persoonsgegevens mag u niet zomaar overal voor gebruiken. Gebruikt u ze professioneel of commercieel, dan verwerkt u ze en geldt de AVG.

Deze handleiding laat zien hoe u persona’s maakt op basis van openbare consumentendata. U leest welke bronnen bruikbaar zijn, welke stappen u zet en welke voorbeelden u kunt volgen.

Een persona is een fictief persoon dat de behoeften, ervaringen, doelstellingen en aankoop- en beslissingsgedrag van een specifiek klantsegment omschrijft. Een user persona beschrijft de gebruiker; een buyer persona beschrijft de bevoegde beslisser.

Deze handleiding volgt vier fasen: bronnen, selectie, opbouw en validatie. Eerst bepaalt u doel, grondslag en overige AVG-vereisten. Daarna kiest u openbare consumentendata, bouwt u een beperkt persona en toetst u die tegen eigen klantgegevens of klantonderzoek.

De spelregels worden niet vrijblijvend gehandhaafd. De AP legde in 2025 in totaal € 8,2 miljoen aan AVG-boetes op. In 2025 waren er 14 formele sancties, 56% meer dan in 2024. In de EU is sinds mei 2018 € 4,5 miljard aan AVG-boetes opgelegd; 72% daarvan in de afgelopen drie jaar.

Openbare consumentendata komen van publieke webpagina’s, sociale media en registers. Denk aan profielen, hobbyforumposts, reviews en openbare reacties. Het CBS levert publieke statistiek; voor digitale handel beschrijft het CBS een OESO-raamwerk met bestaande en experimentele statistieken.

Bronnen voor openbare consumentendata zijn openbare internetpagina’s, socialmediaplatforms en registers. Daar staan profielen, hobbyforumposts, reviews en openbare reacties. Gebruik ze als signaal, niet als volledig profiel.

Concrete openbare consumentendata-bronnen zijn openbare internetpagina’s, socialmediaplatforms en registers. Daar vindt u profielen, hobbyforumposts, reviews en openbare reacties. Bij medische onderwerpen komen patiëntenforums, lotgenotencommunities en openbare reacties onder medische artikelen in beeld.

Het KvK Ondernemerspanel 2026 laat zien dat 52% van het Nederlandse MKB AVG-compliance uitdagend of zeer uitdagend vindt.

Kansen liggen in open data van de overheid. Op data.overheid.nl staan meer dan 12.000 datasets. Voorbeelden van open data zijn het CBS, de Kiesraad en het Kadaster; het KNMI is een bekende open databron. Open data is openbaar, vrij van auteursrechten, computer-leesbaar en gratis voor hergebruik.

Openbare bronnen zijn geen vrijbrief: de AVG geldt ook

Het plaatsen van persoonsgegevens in open bronnen, zoals openbare internetpagina’s, is volgens de AP een verwerking van persoonsgegevens. Daarom geldt de AVG en is een grondslag nodig. De AVG geldt niet voor verwerking voor persoonlijk of huishoudelijk gebruik.

Het maakt verschil van wie de gegevens zijn. Wilt u uw eigen persoonsgegevens in openbare bronnen plaatsen, dan heeft u geen grondslag nodig; u bepaalt zelf wat er met uw gegevens gebeurt. Wilt u gegevens van anderen plaatsen of verwerken, dan heeft u wel een grondslag nodig én een specifiek en gerechtvaardigd doel. Dat openbaar alleen betekent dat iedereen de informatie kan bekijken, verandert daar niets aan.

Het gaat om openbare websites, sociale netwerken en registers. Informatie over mensen kan daar rechtmatig staan en voor iedereen toegankelijk zijn. Dat betekent niet dat u die gegevens zomaar voor een persona mag hergebruiken.

Openbare consumentendata komen van openbare internetpagina’s, sociale netwerken en registers. Daar kunnen profielen, hobbyforumposts, reviews en openbare reacties staan. Bij medische onderwerpen gaat het ook om patiëntenforums, lotgenotencommunities en openbare reacties onder medische artikelen.

Openbare consumentendata komen van openbare internetpagina’s, socialmediaplatforms en registers. Open data van de overheid komt van het CBS, de Kiesraad, het Kadaster en het KNMI. Gebruik open data als context.

Voor een persona selecteert u per bron alleen signalen die passen bij het doel. Kopieer geen volledige profielen of gesprekken. Laat bijzondere persoonsgegevens en strafrechtelijke gegevens buiten.

Een concreet voorbeeld: een hobbyforumpost kan een signaal over interesses bevatten. Een review kan een signaal over aankoopmotieven bevatten. Neem alleen zulke signalen over, geen volledige profielen of gesprekken.

Concrete openbare bronnen zijn data.overheid.nl, het CBS, de Kiesraad en het Kadaster. Op data.overheid.nl staan meer dan 12.000 datasets, verdeeld over thema’s als economie (4.226), natuur en milieu (4.877) en zorg en gezondheid (1.231).

Open data is openbaar, vrij van auteursrechten, computer-leesbaar en voor hergebruik beschikbaar zonder beperkingen of kosten. Het KNMI levert zulke data; Buienradar hergebruikt ze.

Eerst doel en grondslag, dan pas data verzamelen

De AP schrijft voor dat u zelf vaststelt: welk doel u heeft, of u daarvoor een grondslag heeft en of u aan de overige AVG-vereisten voldoet. Dat doet u vóórdat u de gegevens plaatst.

Een specifiek en gerechtvaardigd doel bepaalt welke openbare consumentendata u selecteert. Zonder doel en grondslag ziet u af van die verwerking.

Een doel dat achteraf bij de data wordt bedacht, is niet specifiek en gerechtvaardigd. Formuleer het doel daarom concreet en toetsbaar, bijvoorbeeld ‘het verbeteren van de pagina voor productcategorie X voor bestaande klanten’ in plaats van ‘beter inzicht in onze doelgroep’.

Onder de AVG moet een verwerking op een wettelijke grondslag rusten, zoals toestemming, uitvoering van een overeenkomst, een wettelijke verplichting of een gerechtvaardigd belang. De Europese Commissie noemt voor contactlijsten en databases met contactgegevens expliciet het gerechtvaardigd belang. Betrokkenen kunnen daartegen bezwaar maken (artikel 21 AVG).

Daarnaast moet u betrokkenen informeren over het verzamelen en verwerken van hun gegevens (artikel 14 AVG). Verandert uw doel later, dan mag u dezelfde gegevens niet zonder meer voor dat nieuwe doel opnieuw verwerken.

Gebruik publieke statistiek als context voor het doel, niet als individueel consumentenprofiel.

Welke data wel en niet in een persona thuishoren

Voor de verwerking van bijzondere persoonsgegevens of strafrechtelijke gegevens geldt volgens de AP een verwerkingsverbod. U mag deze gegevens van anderen alleen verwerken als er een uitzondering op dat verbod is. U moet zelf vaststellen of de gegevens die u in openbare bronnen wilt plaatsen of gebruiken onder dit verbod vallen, en of u aanspraak kunt maken op een uitzondering.

Dat geldt bijvoorbeeld voor gegevens over gezondheid of over iemands geloof of etnische afkomst. Zulke kenmerken horen niet in een persona thuis, ook niet als ze ergens openbaar te lezen zijn.

Een voorbeeldpersona bevat daarom alleen demografische of gedragskenmerken en signalen over interesses, gedrag of aankoopmotieven. Behoeften, ervaringen, doelstellingen en aankoop- en beslissingsgedrag horen er wel in.

In de praktijk komt die categorie sneller binnen dan u denkt. Bronnen als patiëntenforums, lotgenotencommunities of openbare reacties onder medische artikelen draaien juist om gezondheid. Sommige community’s zijn herleidbaar tot geloof, afkomst of seksuele gerichtheid.

Kies daarom per bron bewust welke gegevens u overneemt in plaats van een heel profiel of gesprek te kopiëren, en leg vast welke velden u wel en niet gebruikt. Zolang u de onderliggende persoonsgegevens bewaart of kunt herleiden, blijft de AVG van toepassing op dat materiaal.

Voor de persona gebruikt u alleen demografische of gedragskenmerken en signalen over interesses, gedrag of aankoopmotieven. Laat gezondheid, geloof, etnische afkomst en strafrechtelijke gegevens weg.

Een persona beschrijft behoeften, ervaringen, doelstellingen en aankoop- en beslissingsgedrag. Gebruik daarvoor alleen demografische of gedragskenmerken en signalen over interesses, gedrag of aankoopmotieven.

Hergebruik van openbare data en data van derden

Informatie over iemand kan rechtmatig in een open bron staan en voor iedereen toegankelijk zijn. Volgens de AP mag u die gegevens niet zomaar opnieuw verwerken voor een ander doel.

Alleen voor persoonlijke of huishoudelijke doeleinden mag u rechtmatig openbaar gemaakte gegevens gebruiken. Denk aan een verjaardagskalender, een persoonlijk adresboek of het doorgeven van een telefoonnummer van een familielid aan een ander familielid.

Dat gebruik is uitsluitend privé, dus niet professioneel of commercieel. De gegevens worden niet met anderen gedeeld of alleen met een beperkte groep zoals familie of vrienden.

Koopt u een contactlijst of database van een andere organisatie, dan moet die organisatie volgens de Europese Commissie kunnen aantonen dat de gegevens in overeenstemming met de AVG zijn verkregen en dat u ze voor reclamedoeleinden mag gebruiken.

Is de lijst op basis van toestemming opgebouwd, dan moet die toestemming de mogelijkheid bevatten om de gegevens over te dragen aan andere ontvangers voor hun eigen direct marketing. U moet bovendien controleren dat de lijst is geactualiseerd en dat u geen reclame stuurt naar personen die bezwaar hebben gemaakt tegen verwerking voor direct-marketingdoeleinden.

De Europese Commissie illustreert dit met twee bevriende ondernemers: mevrouw A met een fitnessruimte en de heer B met een boekhandel. Mevrouw A mag de klantenlijst alleen aan de heer B doorgeven voor zover zij haar klanten in haar privacyverklaring heeft geïnformeerd en er specifieke toestemming is gegeven om gegevens over te dragen aan andere ontvangers voor hun eigen direct marketing.

Gegevens van klanten die bezwaar hebben gemaakt, mogen niet worden doorgegeven. Vraag bij een leverancier dus de onderliggende documentatie op over herkomst en toestemming en berg die op, zodat u bij vragen kunt aantonen waarom de verwerking is toegestaan.

Gebruik zulke data niet als openbare consumentendata voor een persona. Een gekochte contactlijst is geen publieke bron; de herkomst en toestemming bepalen of u er iets mee mag.

Persona's inzetten voor marketing en contact

Zodra een persona leidt tot benadering van echte mensen, gelden de regels voor direct marketing. De Europese Commissie noemt drie vaste punten.

U stuurt geen reclame naar personen die bezwaar hebben gemaakt tegen de verwerking van hun persoonsgegevens voor direct-marketingdoeleinden. U zorgt dat de lijst of database waarop u werkt actueel is. U laat betrokkenen weten dat u hun gegevens heeft verzameld en voor het verzenden van advertenties verwerkt, uiterlijk op het moment van de eerste communicatie.

Voor communicatiemiddelen zoals e-mail moet u daarnaast voldoen aan de regels van de e-privacyrichtlijn (Richtlijn 2002/58/EG); daarin zijn de regels voor direct marketing vastgelegd, met name in artikel 13. Die regels komen bovenop de AVG en gaan specifiek over het kanaal waarmee u mensen benadert.

Vertaling naar de werkwijze: koppel aan elk gegeven in uw bestand de bron, de datum en de grondslag, en voer bij elke campagne een controle uit op bezwaar voordat u verzendt. Zo weet u per contact of de gegevens nog actueel zijn, of de betrokkene bezwaar heeft gemaakt en of u aan de informatieplicht bij de eerste communicatie heeft voldaan.

De gemiddelde cookie consent rate voor marketing cookies in Nederland is 42%; voor analytics cookies 61% en voor functionele cookies 78%. Een persona die op cookiedata leunt, bereikt dus niet iedereen.

Van openbare data naar een verantwoorde persona: de workflow

Deze workflow volgt het kader van de AP en de Europese Commissie. 1) Bepaal en beschrijf het doel van de persona voordat u gegevens verzamelt, met de bijbehorende grondslag. 2) Lukt het niet om een specifiek en gerechtvaardigd doel én een grondslag te onderbouwen, dan ziet u af van die verwerking.

Deze workflow bestaat uit zeven stappen: doel en grondslag, afzien zonder grondslag, bron kiezen, kenmerken vertalen, segmenteren en valideren, juridische toets, rechten en informatie.

  1. Kies welke openbare consumentendata u gebruikt. Gebruik daarvoor openbare webpagina’s, socialmediaplatforms en registers. Neem alleen signalen over interesses, gedrag of aankoopmotieven over die in openbare bronnen zichtbaar zijn en bij het doel passen. Kopieer geen volledige profielen of gesprekken.

Een hobbyforumpost kan een signaal over interesses zijn. Een review kan een signaal over aankoopmotieven zijn. Neem alleen signalen op die bij het doel passen, geen volledige profielen of gesprekken.

Concrete bronnen voor stap 3 zijn data.overheid.nl, het CBS, de Kiesraad en het Kadaster. Het KNMI levert open data; Buienradar is een voorbeeld van hergebruik.

  1. Vertaal die data naar een beperkt aantal kenmerken per persona, zoals demografische of gedragskenmerken. Laat bijzondere persoonsgegevens en strafrechtelijke gegevens buiten de persona.

Een invulbaar template bevat in elk geval behoeften, ervaringen, doelstellingen en aankoop- en beslissingsgedrag. Vul per persona demografische of gedragskenmerken in en signalen over interesses, gedrag of aankoopmotieven.

Onderscheid bij de opbouw user persona en buyer persona. Een user persona beschrijft voorkeuren, wensen en behoeftes van de gebruiker. Een buyer persona beschrijft die van de bevoegde beslisser.

In B2C zijn afnemer en gebruiker vaak dezelfde. Koopt een ouder speelgoed voor een kind, maak dan zowel een user persona als een buyer persona. In B2B zijn vaak meerdere stakeholders betrokken.

Een voorbeeldpersona kan een ouder zijn die speelgoed koopt voor een kind. Maak dan zowel een user persona als een buyer persona. In B2B zijn vaak meerdere stakeholders betrokken.

Neem behoeften, ervaringen, doelstellingen en aankoop- en beslissingsgedrag op. Werk met een invulbaar template en een voorbeeldpersona.

  1. Segmenteer op basis van die kenmerken en valideer de persona’s waar mogelijk tegen uw eigen klantgegevens of klantonderzoek. Toets of de kenmerken overeenkomen met bestaande klanten. Gebruik openbare data niet als vervanging van eigen klantonderzoek; kopieer ze niet klakkeloos. 6) Toets daarna de juridische randvoorwaarden uit de eerdere secties.

Leg herkomst, datum en grondslag vast. Controleer bij data van derden of de verkrijging en overdracht zijn toegestaan. Respecteer bezwaar, houd lijsten actueel, volg de e-privacyregels voor e-mail en informeer betrokkenen uiterlijk bij de eerste communicatie.

  1. Zorg dat betrokkenen hun rechten kunnen uitoefenen, waaronder het recht om bezwaar te maken tegen verwerking voor direct marketing (artikel 21 AVG). Zorg ook dat de verplichte informatie over verzameling en verwerking beschikbaar is (artikel 14 AVG).

Eén grens is bepalend voor de hele opzet: de AVG geldt niet voor verwerkingen voor persoonlijk of huishoudelijk gebruik. Een persona voor werving, segmentatie of klantcommunicatie valt daar per definitie buiten. Zodra u de persona gebruikt om mensen te selecteren of te benaderen, is het huishoudelijke domein verlaten en geldt de AVG onverkort.

Meer uit Doelgroepanalyse