Foto bij het artikel Adresseerbare markt bepalen met publieke cijfers
Foto van stokpic op Pixabay

Marktomvang

Adresseerbare markt bepalen met publieke cijfers

Voor een Nederlandse marktberekening heb je geen databureau nodig. CBS-databank StatLine bevat cijfers over economie en samenleving; je maakt, past aan en downloadt er zelf tabellen.

Dit is een redactioneel pseudoniem van de publicatie, geen claim van een onafhankelijk geverifieerde persoonlijke identiteit. Oorspronkelijke redactionele vermelding: Redactie Marktanalyse.

Adresseerbare markt bepalen met publieke cijfers: waar het om gaat

Voor een Nederlandse marktberekening heb je geen databureau nodig. CBS-databank StatLine bevat cijfers over economie en samenleving; je maakt, past aan en downloadt er zelf tabellen. CBS Open Data levert dezelfde datasets als open data, die je via OData-API's geautomatiseerd kunt inlezen. Het overheidsdataportaal data.overheid.nl bundelt inmiddels meer dan 12.000 datasets, waaronder van het CBS, de Kiesraad en het Kadaster.

TAM, SAM en SOM: de trap van adresseerbare markt

TAM is de totale adresseerbare markt: de totale omzetmogelijkheid voor je product of dienst als je 100% van de markt zou veroveren. Amazon Ads berekent die door het totale aantal potentiële klanten te vermenigvuldigen met de gemiddelde omzet per klant. Frank Husmann beschrijft TAM als de volledige marktomvang, zonder de beperkingen van jouw specifieke bedrijf zoals concurrentie, regelgeving, geografie of budget.

SAM is het deel van de TAM dat voor jouw bedrijf bereikbaar en relevant is, aldus Amazon Ads. Je berekent SAM door de TAM te filteren op factoren zoals geografische locatie en demografische gegevens. Husmann voegt daar de randvoorwaarden van je aanbod aan toe: wat je met je product, doelgroep en middelen daadwerkelijk kunt bedienen.

SOM is het deel van de SAM dat je redelijkerwijs kunt veroveren. Amazon Ads noemt als filters marktlandschap, merkbewustzijn en advertentiebudget; Husmann noemt concurrentie, budget en tijdsbestek. Hij gebruikt de SOM om verkoopdoelen te stellen en marketinginspanningen te richten.

Elk niveau vraagt om andere input: voor de TAM een populatiegetal en een prijs, voor de SAM een onderbouwd filter op bereikbaarheid, voor de SOM een aanname over concurrentiekracht en capaciteit.

Salesgids werkt dezelfde trap uit voor Nederland. Eerst bakent het de totale markt af op omvang (aantal medewerkers), hoofdactiviteit en branche. Daarna segmenteert het op vooraf bepaalde (gedrags)kenmerken voor de SAM. Die segmenten vertaalt het naar de kansrijkste doelgroepen voor de SOM.

TAM, SAM en SOM: verschillen in scope en gebruik

  • TAM (Total Addressable Market)Volledige marktomvang zonder beperkingen. Bijv. alle Nederlandse bedrijven die mogelijk jouw dienst kunnen gebruiken.
  • SOM (Serviceable Obtainable Market)Deel van de SAM dat je redelijkerwijs kunt veroveren, gebaseerd op verkoopcapaciteit, budget en tijd. Bijv. 5% van de SAM binnen 3 jaar.

Publieke cijfers voor Nederland: CBS StatLine, CBS Open Data en data.overheid.nl

StatLine is de ingang als je een tabel wilt samenstellen: je kiest de dimensies, past de tabel aan en downloadt het resultaat. Dit is de route voor een eenmalige of eenmalig herziene marktberekening, waarbij je de precieze tabelnaam en peildatum in je onderbouwing opneemt.

CBS Open Data is de route voor herhaalbaarheid. Het CBS biedt drie interfaces (API's) met open data; de informatie wordt volgens het OData-protocol verstuurd. Daardoor kan de data altijd op dezelfde manier worden verwerkt en verloopt het inlezen van CBS-data geautomatiseerd.

Alle datasets die via StatLine te bekijken en te downloaden zijn, worden ook als open data beschikbaar gesteld en zijn als CSV te downloaden. Het CBS werkt aan de introductie van OData 4; daarvoor is een nieuw dataportaal live met zowel actuele als gearchiveerde Nederlandstalige tabellen.

Ook nieuwsberichten, webpagina's, veelgebruikte cijfers en de publicatiekalender zijn via een API beschikbaar. Ondersteuning geeft het CBS via de LinkedIn-groep Centraal Bureau voor de Statistiek; Open Data.

data.overheid.nl is de brede startpagina wanneer je niet weet bij welke overheidsinstantie een cijfer zit. De datasets uit CBS StatLine worden ook in dit dataportaal aangeboden, naast data van onder meer de Kiesraad en het Kadaster.

Volgens de Rijksoverheid zijn kenmerken van open data: openbaar, vrij van auteursrechten of andere rechten van derden, betaald uit publieke middelen, computer-leesbaar en voor hergebruik beschikbaar zonder beperkingen of kosten. Dat maakt het materiaal geschikt om je berekening te herhalen zonder licentiekosten.

Eén eigenschap van de bron bepaalt hoe je de cijfers leest: het CBS gebruikt heel veel data uit registers en enquêteert zo min mogelijk om personen en bedrijven niet te belasten. Veel populatiecijfers komen daardoor uit registraties. De definitie van 'bedrijf' of 'vestiging' in de tabel is dan bepalend voor je uitkomst.

Belangrijkste bronnen voor publieke cijfers in Nederland

CBS StatLine
Statistische tabellen over economie, samenleving en werkgelegenheid. Directe download van aangepaste tabellen.
CBS Open Data
Open data via OData-API’s. Geschikt voor automatisering en periodieke verversing.
data.overheid.nl
Overheidsportaal met meer dan 12.000 datasets, waaronder van CBS, Kiesraad en Kadaster.

Van totale markt naar jouw markt: filteren op regio, branche en bedrijfsomvang

De filterstap is waar je TAM een SAM wordt. Gebruik de factoren uit de vorige sectie. Kies filters die samenvallen met de grenzen van je leveringsmodel: een dienst die alleen op locatie wordt geleverd, filtert eerst op regio; een dienst die alleen vanaf een bepaalde bedrijfsomvang rendabel is, filtert eerst op medewerkersaantal.

Begin grof en versmal in stappen. Salesgids neemt als startpunt de Nederlandse bedrijvenpopulatie van ongeveer 3 miljoen bedrijven en bakent die af tot de groep met het meeste afzetpotentieel. Elke volgende filter (branche, omvang, regio) moet je kunnen terugvoeren op een tabel uit StatLine of op een expliciet als eigen aanname gemarkeerde keuze.

Let op de eenheid waarin je filtert. Bedrijven, vestigingen, huishoudens en personen zijn verschillende populaties met verschillende totalen. Een filter op medewerkersaantal sluit bedrijven zonder personeel per definitie uit. Bepaal daarom vóór het filteren of jouw klant de vestiging, de onderneming of het huishouden is, en houd die eenheid in alle volgende stappen vast.

Voor de SOM gebruik je geen publieke filter meer, maar een eigen aanname over het deel van je SAM dat je met je huidige verkoopcapaciteit, budget en tijdshorizon kunt winnen. Omdat hier geen publieke tabel bestaat, is dit het cijfer dat je het duidelijkst als eigen aanname moet labelen.

Top 3 filters voor het afbakenen van de totale markt naar SAM

  1. Branche (hoofdactiviteit)Filter op sector zoals IT-, administratie- of logistiekbedrijven. Afgeleid uit CBS-statistieken over bedrijfsactiviteiten.
  2. Regio (geografische locatie)Beperkt tot Nederland of specifieke regio’s (bijv. Amsterdam, Noord-Holland). Relevant voor lokale dienstverlening.

Stappenplan: TAM, SAM en SOM berekenen met publieke cijfers

Stap 1 – Kies de eenheid. Bepaal of je rekent in bedrijven, vestigingen, huishoudens of personen, en of je klant één vestiging of een heel concern is. Deze keuze bepaalt welke StatLine-tabel bruikbaar is en voorkomt dat je later twee populaties door elkaar deelt.

Stap 2 – Haal het basisaantal uit een publieke bron. Stel in StatLine de tabel samen met de dimensies die je nodig hebt, of trek dezelfde reeks via een CBS OData-API op zodat je de query later opnieuw kunt uitvoeren. Leg vast welke tabel, welke dimensies en welke peildatum je hebt gebruikt; datasets kunnen afzonderlijk vernieuwd worden.

Stap 3 – Vermenigvuldig het aantal uit stap 2 met de gemiddelde omzet per klant. Bouw dat bedrag op uit componenten die je kunt verantwoorden, bijvoorbeeld prijs per gebruiker per maand, aantal gebruikers per klant en het aantal maanden per jaar. Zo blijft de aanname zichtbaar in plaats van één onverklaard eindbedrag.

Stap 4 – Filter naar de SAM. Pas de criteria toe die je leveringsmodel begrenzen (regio, branche of hoofdactiviteit, bedrijfsomvang) en pas dezelfde filters toe op het klantaantal. Het resultaat is een SAM in dezelfde eenheid en tegen dezelfde omzet per klant als de TAM.

Stap 5 – Schat de SOM. Vermenigvuldig de SAM met het aandeel dat je realistisch kunt veroveren. Onderbouw dat aandeel met je eigen capaciteitscijfers (aantal verkopers, gemiddelde dealgrootte, doorlooptijd) in plaats van met een branchegemiddelde dat je niet kunt reproduceren.

Stap 6 – Maak de berekening herhaalbaar. Zet de StatLine-tabel of OData-query, de filterdefinities en alle eigen aannames in één document, zodat een volgende versie van de dataset alleen de invoer verandert en niet de methode.

Rekenvoorbeeld: adresseerbare markt voor een Nederlandse B2B-dienst

Neem als bovengrens de Nederlandse bedrijvenpopulatie van ongeveer 3 miljoen bedrijven die Salesgids als startpunt noemt. Noem het aantal bedrijven dat na toepassing van je branche- en omvangscriteria overblijft A, en het aantal daarvan binnen je regiocriteria S. De volgorde is dan: TAM = A × P, SAM = S × P, waarbij P je gemiddelde jaaromzet per klant is. Zolang je de branche- en omvangsfilters nog niet hebt toegepast, is 3 miljoen een ruwe bovengrens en geen adresseerbare markt.

Voor P kun je een gepubliceerd rekenvoorbeeld volgen. In het SaaS-voorbeeld van Frank Husmann kost een abonnement €20 per gebruiker per maand, met gemiddeld 5 gebruikers per bedrijf. Dat komt neer op €20 × 5 × 12 = €1.200 omzet per bedrijf per jaar. Die vermenigvuldiging – prijs × gebruikers × twaalf maanden – is de berekening die je voor je eigen dienst overneemt; de uitkomst is jouw aanname en niet het cijfer uit het voorbeeld.

Vul nu de keten in. Stel S op het aantal bedrijven dat je uit StatLine haalt na toepassing van branche, omvang en regio, en houd €1.200 als voorbeeldwaarde voor P. Dan is SAM = S × €1.200. De SOM volgt door de SAM te vermenigvuldigen met het aandeel dat je met je huidige verkoopcapaciteit en budget kunt winnen; onderbouw dat aandeel met je eigen capaciteitscijfers, niet met een extern marktaandeelcijfer.

Publieke cijfers gebruiken zonder jezelf voor de gek te houden

Actualiteit: elke CBS-dataset kan afzonderlijk vernieuwd worden. Het nieuwe dataportaal bevat zowel actuele als gearchiveerde Nederlandstalige tabellen, zodat je bij een herberekening kunt zien of je met dezelfde versie werkt. Noteer altijd de peildatum van de tabel, niet alleen de datum van je download.

Definities en dekkingsgraad: omdat het CBS veel registerdata gebruikt en zo min mogelijk enquêteert, bepaalt de registratie wie in de populatie voorkomt. Controleer voordat je gaat rekenen of een tabel gaat over bedrijven, vestigingen, werkzame personen of huishoudens, en of groepen zoals bedrijven zonder personeel meetellen. Een filter op medewerkersaantal sluit die groep bewust uit; een filter op branche laat juist zien of jouw doelgroep in de indeling terugkomt.

Aansprakelijkheid en betrouwbaarheid: het CBS verklaart niet verantwoordelijk te kunnen worden gehouden voor informatie die via de website wordt gevonden. Ook aanvaardt het geen aansprakelijkheid voor schade uit het gebruik van de aangeboden of aangewezen metadata. Het garandeert niet dat de website foutloos of ononderbroken functioneert. Voor een marktberekening betekent dit dat je de uitkomst zelf moet kunnen verdedigen en niet kunt verwijzen naar de bron als garantie.

Scheid publieke data van eigen aannames. Een getal uit StatLine of data.overheid.nl is controleerbaar en herhaalbaar; een percentage voor marktaandeel, conversie of gemiddelde omzet per klant is dat niet. Zet beide in dezelfde tabel, maar in aparte kolommen met een bron- of aanname-label. Zo ziet een lezer direct welk deel van de uitkomst op overheidscijfers rust en welk deel op jouw inschatting.

Checklist en vervolgstappen

Bronnen die je minimaal raadpleegt: StatLine voor het basisaantal en de branche- en omvangsfilters. CBS Open Data (OData-API of CSV) gebruik je als je de reeks wilt automatiseren of periodiek wilt verversen. data.overheid.nl gebruik je als je niet weet welke overheidsinstantie het cijfer beheert. In dat portaal zitten onder meer CBS, Kiesraad en Kadaster.

Per cijfer leg je vast: de exacte tabelnaam en de dimensies die je hebt geselecteerd, de peildatum, de eenheid (bedrijven, vestigingen, personen of huishoudens) en of het getal uit een register of uit een enquête komt. Zonder deze vier gegevens is de berekening niet reproduceerbaar.

Per aanname leg je vast: de omzet per klant en de componenten daarvan (prijs, aantal gebruikers of eenheden, periode), de filterdrempels voor de SAM en het SOM-aandeel.

Vervolgstap: zet de StatLine-selectie om in een OData-query of een vaste CSV-download, zodat je bij een nieuwe publicatie alleen de invoer vervangt en de methode gelijk houdt. Zo kun je de TAM, SAM en SOM in de tijd vergelijken en zie je of een verandering in de uitkomst uit de data komt of uit een aangepaste aanname.

Meer uit Marktomvang